Komórki macierzyste krwi pępowinowej

Komórki macierzyste (SC - stem cells) są pierwotnymi komórkami ludzkiego organizmu. Wyróżnia je nieograniczona zdolność podziału i rozwoju. Z nich rozwijają się wszystkie części ludzkiego organizmu: skóra, mięśnie, kości, nerwy, komórki krwi i organy. Dlaczego tak się dzieje? Komórki macierzyste dzieląc się dają początek innym komórkom, które różnicują się w procesie dalszych podziałów w komórki krążące we krwi (krwinki czerwone, białe, płytki krwi i limfocyty) oraz w komórki, które dają początek komórkom tkanki kostnej, tłuszczowej, mięśniowej oraz komórkom stanowiącym tak zwane podścielisko szpiku.

Niezwykłe właściwości komórek macierzystych powodują, że ich zastosowanie kliniczne jest coraz szersze. Już dzisiaj dzięki nim skutecznie leczy się niektóre choroby nowotworowe, nienowotworowe (choroby układu krwi i układu immunologicznego) oraz dziedziczne.

Kilka słów o wykorzystaniu komórek macierzystych w medycynie

Postęp nauk medycznych przyczynił się do opracowania standardowych metod leczenia wielu chorób, w których wykorzystywane są komórki macierzyste pochodzące z krwi pępowinowej. Z roku na rok lista tych chorób wydłuża się. Dzieje się tak dzięki możliwości przekształcania się komórek macierzystych w elementy krwi oraz układu immunologicznego, co pozwala na ich odbudowę.

Przy użyciu komórek macierzystych można skutecznie leczyć chłoniaki, białaczki i inne choroby nowotworowe. Komórki te wykorzystywane są również w transplantologii po leczeniu z wykorzystaniem chemioterapii i radioterapii, kiedy dochodzi do zniszczenia komórek nowotworowych i zdrowych komórek macierzystych występujących w szpiku. Stosuje się wówczas przeszczepianie komórek autologicznych lub allogenicznych (w zależności od rozpoznania choroby podstawowej oraz dostępności dawcy) aby odtworzyć układ krwiotwórczy i zregenerować układ odpornościowy pacjenta.

Ostatnie odkrycia sugerują ogromny przełom, jakim będzie wykorzystanie tzw. komórki macierzystej mezenchymatycznej, z której można wyhodować w warunkach laboratoryjnych komórki potomne, typowe dla różnych tkanek (kość, chrząstka, mięsień, tkanka nerwowa bądź podścielisko szpiku). Obecnie prowadzone są badania, a w niektórych przypadkach pierwsze zastosowania kliniczne, nad użyciem tych komórek w procesach regeneracyjnych m.in. w terapii odbudowy blizn pozawałowych, leczeniu choroby Alzheimera, Parkinsona, udaru mózgu, stwardnienia rozsianego czy choćby cukrzycy. Naukowcy nie mają wątpliwości, że wykorzystywanie komórek macierzystych w przyszłości będzie coraz szersze i przełomowe.

Lista chorób w leczeniu których stosuje się komórki macierzyste

  • Ostra białaczka szpikowa (AML)
  • Ostra białaczka limfoblastyczna (ALL)
  • Ostra białaczka małozróżnicowana
  • Ostra białaczka bifenotypowaBiałaczki przewlekłe
  • Młodzieńcza postać przewlekłej białaczki szpikowej (JCML)
  • Młodzieńcza postać białaczki mielomonocytowej (JMML)
  • Przewlekła białaczka szpikowa (CML)
  • Niedokrwistość oporna na leczenie (RA)
  • Niedokrwistość oporna na leczenie ze zwiększoną blastozą (RAEB)
  • Niedokrwistość oporna na leczenie z obecnością syderoblastów (RA-S)
  • Przewlekła białaczka mielomonocytowa (CMML)
  • Ciężka niedokrwistość aplastyczna
  • Nocna napadowa hemoglobinuria (PNH)
  • Niedokrwistość Fanconiego
  • Agnogeniczna metaplazja szpikowa
  • Czerwienica prawdziwa
  • Ostra mielofibroza
  • Pierwotna nadpłytkowość
  • Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL)
  • Białaczka prolimfocytowa
  • Chłoniaki nieziarnicze
  • Ziarnica złośliwa
  • Dysgenezja retikularna
  • Niedobór aktyny neutrofilowej
  • Przewlekła choroba ziarniniakowa
  • Zespół Chediaka-Higashiego
  • Adrenoleukodystrofia
  • Choroba Gauchera
  • Choroba Krabba
  • Choroba Niemana-Picka
  • Choroba Wolmana
  • Metachromatyczna leukodystrofia
  • Mukolipidoza II
  • Mukopolisacharydoza (MPS)
  • Zespół Huntera (MPS-II)
  • Zespół Hurlera (MPS-IH)
  • Zespół Maroteaux-Lamy'ego (MPS-VI)
  • Zespół Morquio (MPS-IV)
  • Zespół podkradania, niedobór beta- glukoronidazy (MPS-VII)
  • Zespół Sanfilippa (MPS-III)
  • Zespół Sheiego (MPS-IS)
  • Mięsak Ewinga
  • Nerwiak zarodkowy współczulny
  • Rak nerki
  • Rak piersi
  • Hemofagocytoza
  • Histiocytoza-X
  • Rodzinna erytrofagocytarna limfohistiocytoza (FEL)
  • Aplazja czysto czerwonokrwinkowa
  • b-talasemia major
  • Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa
  • Ataksja-teleangiektazja
  • Ciężki złożony niedobór odporności (SCID)
  • SCID z brakiem limfocytów T i B
  • SCID z brakiem limfocytów T i normalną liczbą limfocytów B
  • SCID z niedoborem deaminazy adenozynowej
  • Zaburzenia adhezji krwinek białych
  • Zaburzenia proliferacji limfocytów sprzężone z chromosomem X
  • Zespół DiGeorga
  • Zespół Kostmanna
  • Zespół nagich limfocytów
  • Zespół Omenna
  • Zespół Wiskotta-Aldicha
  • Zwykły zmienny niedobór odporności 
  • Hipoplazja chrząstek i włosów
  • Osteopetroza
  • Trombastenia Glanzmanna
  • Zespół Lesch-Nyhana
  • Amegakariocytoza
  • Wrodzona trombocytopenia
  • Białaczka plazmocytowa
  • Makroglobulinemia Waldenstroma
  • Szpiczak mnogi

Żródło:

Ljungman P, Urbano-Ispizua A, Cavazzana-Calvo M, Demirer T, Dini G, Einsele H, Gratwohl A, Madrigal A, Niederwieser D, Passweg J, Rocha V, Saccardi R, Schouten H, Schmitz N, Socie G, Sureda A, Apperley J; European Group for Blood and Marrow. Allogeneic and autologous transplantation for haematological diseases, solid tumours and immune disorders: definitions and current practice in Europe. Bone Marrow Transplant. 2006 Mar;37(5):439-449.

Komórki macierzyste krwi pępowinowej a szpiku kostnego

Komórki macierzyste pochodzące z krwi pępowinowej wykazują podobne właściwości do macierzystych komórek krwiotwórczych pochodzących ze szpiku kostnego. W wyniku wielu badań naukowych okazało się jednak, że posiadają sporo zalet, których nie można przypisać komórkom pochodzącym ze szpiku: są bowiem młodsze, mniej dojrzałe oraz bardziej plastyczne, co powoduje, że posiadają duży potencjał proliferacyjny (czyli dużą zdolność namnażania się po przeszczepieniu). Dotyczy to zarówno przeszczepień autologicznych (dawca jest biorcą) jak i allogenicznych (przeszczep od innego osobnika). Wykorzystanie własnych komórek macierzystych posiada wiele zalet, choćby praktycznie zerowe ryzyko wystąpienia reakcji "przeszczep przeciwko gospodarzowi" (GVHD). Natomiast w przypadku przeszczepień allogenicznych należy pamiętać, że zwykle nie ma całkowitej zgodności tkankowej w układzie HLA (ang. Human Leukocyte Antigens) pomiędzy dawcą i biorcą, co może spowodować reakcję odrzucenia przeszczepionych komórek albo reakcję "przeszczepu przeciw biorcy" (GvHD). Wiele wskazuje jednak na to, że ryzyko wystąpienia tej reakcji jest mniejsze w przypadku zastosowania komórek macierzystych pochodzących z krwi pępowinowej. Ma to swoje uzasadnienie w fakcie, że limfocyty krwi pępowinowej są mniej dojrzałe i obojętne immunologicznie. Dlatego w allogenicznych transplantacjach komórek macierzystych z krwi pępowinowej jest akceptowana mniejsza zgodność w zakresie HLA. Szacuje się również, że w przypadku przeszczepień komórek macierzystych pochodzących z krwi pępowinowej dla rodzeństwa, prawdopodobieństwo dobrania wystarczającej zgodności tkankowej wynosi 50%.

Należy również pamiętać, że pobranie krwi pępowinowej jest szybkie i bezbolesne, natomiast pobranie szpiku kostnego zajmuje więcej czasu i często wymaga znieczulenia ogólnego. Warto dodać również, że w przypadku zajścia konieczności skorzystania z krwi pępowinowej znajdującej się w Banku Komórek Macierzystych nOvum, depozyt jest dostępny dla Państwa dziecka w każdej chwili, bez konieczności poszukiwania odpowiedniego dawcy, co jest procesem czasochłonnym i kosztownym.